"ปลูกกาแฟอะราบิกาใต้ร่มเงา" งานวิจัยสู่การพัฒนา สร้างป่า สร้างรายได้ ชุมชนบ้านแม่จันหลวง จังหวัดเชียงราย

โครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวงแม่สลองภายใต้การดำเนินงานของ สวพส. ได้นำองค์ความรู้งานวิจัยไปดำเนินการพัฒนาร่วมกับเกษตรกรและหน่วยงานเครือข่ายเพื่อแก้ไขปัญหาดังกล่าว โดยการปรับระบบการผลิตจากการปลูกกระจายทั่วไปในพื้นที่ว่างหรือปลูกในแปลงปลูก มาเป็นการปลูกภายใต้ร่มเงาไม้กว่า 2,700 ไร่ นำเทคโนโลยีและองค์ความรู้จากงานวิจัยมาใช้ให้สอดคล้องกับสภาพพื้นที่ ตั้งแต่การปลูก การดูแลรักษา การแปรรูป และการจำหน่ายกาแฟคุณภาพที่ไม่ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม

นายนิวัฒน์ คำมา นักวิชาการส่งเสริมและพัฒนา สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (สวพส.) กล่าวว่า ก่อนที่สวพส.จะเข้ามาพัฒนาพื้นที่แม่จันหลวง ดอยแม่สลอง จังหวัดเชียงราย ได้ทำการศึกษาหาข้อมูลและทำความคุ้นเคยกับชนเผ่าซึ่งมี 8 ชนเผ่า พบว่า เกษตรกรมีการปลูกกาแฟอยู่แล้ว แต่ไม่มีการจัดการที่ดีพอ ผลผลิตต่ำ การแปรรูปเมล็ดกาแฟไม่มีคุณภาพ สวพส. ได้นำหลักการพัฒนาพื้นที่สูงอย่างยั่งยืนตามแบบโครงการหลวงมาเป็นแนวทางในการดำเนินงาน ร่วมกับสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมในการขับเคลื่อนงานพัฒนาและแก้ไขปัญหาการผลิตกาแฟให้เกษตรกรในพื้นที่ตลอดห่วงโซ่การผลิต ตั้งแต่การปลูก การจัดการสวน(ต้นน้ำ) การแปรรูป (กลางน้ำ) การจำหน่าย (ปลายน้ำ) ด้วยการรับฟังปัญหา ความต้องการของเกษตรกร ชุมชน เพื่อค้นหาสาเหตุ และร่วมกันหาแนวทางแก้ไขปัญหา โดยมีหน่วยงานต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องเข้าร่วมให้ข้อคิดเห็นเพื่อให้มีแนวทางการทำงานในทิศทางเดียวกัน โดยนำข้อมูลจากแผนที่การใช้ประโยชน์ที่ดินรายแปลงของชุมชนมาเป็นเครื่องมือประกอบการตัดสินใจในการวางแผนปรับปรุงระบบการผลิต เลือกนวัตกรรมจากงานวิจัยที่เหมาะสมเพื่อแปรรูปกาแฟที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม และผลักดันเรื่องการพัฒนากาแฟคุณภาพควบคู่กับการดูแลทรัพยากรสิ่งแวดล้อมให้ได้รับการบรรจุเป็นประเด็นการพัฒนาในยุทธศาสตร์จังหวัดเชียงราย ด้านการส่งเสริมการผลิตและพัฒนานวัตกรรมเพื่อยกระดับสินค้าเกษตรเชิงสร้างสรรค์ภายใต้แนวทางการพัฒนาที่ยั่งยืน

นายไพศาล โซ่เซ เกษตรกรผู้นำในโครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวงแม่สลอง อ.แม่ฟ้าหลวง จ.เชียงราย กล่าวว่า เมื่อก่อนบ้านแม่จันหลวง รายได้หลักมาจากการประกอบอาชีพภาคเกษตร เช่น ปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ ปลูกพลับ โดยส่วนหนึ่งเป็นการปลูกกาแฟอะราบิกาในพื้นที่ 1,430 ไร่ และนำไปขายที่แม่ฮ่องสอน ซึ่งขายได้ในราคาต่ำ ขณะนั้นยังไม่รู้จักการแปรรูปว่าทำอย่างไร ต่อมา สวพส. เข้าดำเนินงานในพื้นที่และนำองค์ความรู้โครงการหลวงเข้ามาเปลี่ยนจากการปลูกพืชไร่และพืชผัก หันมาปลูกกาแฟอะราบิกาภายใต้ร่มเงาไม้ท้องถิ่น เกิดการรวมกลุ่มเครือข่ายผู้ปลูกกาแฟแม่สลองที่มีความเข้มแข็ง มีศักยภาพในการผลิตกาแฟด้วยความรับผิดชอบต่อสังคมและสิ่งแวดล้อม สามารถพัฒนากาแฟแม่สลองให้เป็นที่ยอมรับ เกิดอาชีพที่สร้างรายได้ยั่งยืนให้คนในชุมชนมีรายได้เพิ่มขึ้นจากเดิมมากกว่า 150,000 บาท/ปี สร้างรายได้ให้เกษตรกรผู้ปลูกกาแฟในพื้นที่ มูลค่ารวม 29.41 ล้านบาท กาแฟอะราบิกากลายเป็นพืชเศรษฐกิจที่มีชื่อเสียง สร้างรายได้ที่มั่นคงให้เกษตรกรผู้ปลูกกาแฟ และกระตุ้นเศรษฐกิจในพื้นที่แม่สลองด้วย

นอกจากนี้ พื้นที่ได้รับการปรับระบบมาปลูกกาแฟอาราบิกาใต้ร่มเงาไม้ (Shade-Grown Coffee) รวม 2,771 ไร่ การผลิตภายใต้แนวคิด Zero Waste ทำให้เกษตรกรนำเปลือกกาแฟที่เหลือทิ้งไปผลิตปุ๋ยหมักแล้วนำกลับมาใช้ลดต้นทุนการผลิตได้มากถึง 25 ตัน/ปี ชุมชนมีบ่อบำบัดน้ำเสียจากการสีแปรรูปกาแฟ จำนวน 22 บ่อ 77 ครัวเรือน สามารถบำบัดน้ำเสียก่อนปล่อยสู่ธรรมชาติ เฉลี่ย 2,900,000 ลิตร/ปี มีเงินออมเฉลี่ยครัวเรือนละ 60,000 บาท/ปี สำหรับใช้จ่ายในครัวเรือน มีการบริหารจัดการพื้นที่เพาะปลูกตามความเหมาะสมของพื้นที่ ได้เพิ่มพื้นป่าให้ชุมชนโดยรอบมากกว่า 1,300 ไร่ เกิดการอนุรักษ์ดินและน้ำอย่างยั่งยืน

• ข่าวจังหวัดเชียงราย
• ข่าวดอยแม่สลอง
• ข่าวงานวิจัย
• ข่าวปลูกกาแฟ
• ข่าวเชียงราย