มนุษย์ส่วนใหญ่เคยชินกับการเรียนรู้สิ่งต่าง ๆ รอบตัว อาจเพราะเกิดจากการหล่อหลอมของรูปแบบระบบการศึกษา หรือสิ่งแวดล้อมรอบตัวมากมายที่กระตุ้นให้เกิดการรับรู้สิ่งต่าง ๆ ได้อย่างรวดเร็วมากขึ้น จนทำให้เรามักจะแทบไม่มีโอกาสในการสังเกตโลกอีกใบที่อยู่ภายในตนเองได้ บทความให้ความรู้โดย พญ.เต็มหทัย นาคเทวัญ จิตแพทย์ ศูนย์ส่งเสริมสุขภาพจิต (Mental Health Center) โรงพยาบาลนวเวช ได้หยิบยกแนวทางเรียนรู้เข้าใจตนเองได้อย่างมีประสิทธิภาพ เพื่อสามารถนำไปปรับใช้ดูแลสุขภาพจิตใจตนเองให้ดีอยู่เสมอ
เมื่อเกิดปัญหา แต่ละคนก็มีวิธีการดูแลแตกต่างกัน ซึ่งสั่งสมมาจากประสบการณ์การเรียนรู้ ผลลัพธ์อาจจะดีบ้างไม่ดีบ้าง และแน่นอนการเรียนรู้นี้ไม่มีสอนในตำราเรียน
คำถามก็คือ เราจะตระหนักเรียนรู้เข้าใจตนเองอย่างมีประสิทธิผลได้อย่างไร?
- ประตูบานแรก : อารมณ์และร่างกาย
"อารมณ์" เป็นประตูบานแรกที่หากเราสามารถเปิดการรับรู้และดูแลอารมณ์ได้อย่างมั่นคง เนื่องจากอารมณ์เป็นธรรมชาติที่เกิดขึ้นเองอัตโนมัติ แม้อารมณ์อาจจะเกิดได้หลายอารมณ์พร้อมกัน หรือไม่พร้อมกัน มักจะไม่แตกแขนงมากเท่าความคิด อีกทั้งมนุษย์เรายังมีเรื่องที่น่าทึ่งคือ มนุษย์มีความสามารถรับรู้อารมณ์ผ่านทางร่างกาย (Body sensation) ได้ เช่น เวลาตื่นเต้นหรือตื่นกลัว ร่างกายจะแสดงอาการใจสั่น หัวใจเต้นเร็ว มือสั่น หายใจเร็วแรง เป็นต้น
ดังนั้นอารมณ์จึงเป็นเครื่องมือที่ดีอย่างแรก ที่จะช่วยให้เราตระหนักเรียนรู้เข้าใจตัวเองได้อย่างไม่หลงทาง ต่อมาขั้นตอนสำคัญหลังการรับรู้อารมณ์ คือ การยอมรับดูแล และอยู่กับอารมณ์ของเรา ด้วยความใจดีเมตตา โดยการใช้วิธีผ่อนคลายต่าง ๆ เช่น การหายใจเข้าออกช้า ๆ การนั่งพักในที่สงบ หรือการผ่อนคลายรูปแบบอื่น ๆ ระหว่างนั้นให้สังเกตระดับพลังของอารมณ์ที่เกิดการเปลี่ยนแปลง ซึ่งโดยปกติแล้วจะค่อย ๆ ลดลงเรื่อย ๆ หากไม่มีสิ่งกระตุ้นเพิ่มเติม
กรณีหากเกิดความคิดอื่น ๆ แทรกขึ้นมา ต้องกลับไปใช้วิธีการผ่อนคลายของตนอีกครั้ง แล้วคอยสังเกตอารมณ์ต่อ จนรู้สึกสงบนิ่งสบายใจก่อน
- ประตูบานสอง : ความคิด
ประตูบานที่สองนี้จะนำพาเราไปสู่การแก้ปัญหา หากแต่ประตูบานนี้เปรียบเสมือนประตูห้องลับที่มีจำนวนนับไม่ถ้วน ปรากฏเพิ่มขึ้นได้ตลอดอย่างน่าอัศจรรย์ หากเราไม่รู้เท่าทันประตูบานนี้ นั่นหมายถึงเราไม่ได้เดินทางผ่านประตูอารมณ์บานแรกมาก่อน ทำให้สภาวะอารมณ์ไม่นิ่งสงบพอที่จะคิดแยกแยะวิเคราะห์ ถ้าหากเราสามารถแยกแยะประตูบานนี้ให้เหลือแต่ ประตูที่เป็นกลางและเป็นความจริงในปัจจุบัน เราก็สามารถแก้ปัญหาในชีวิตของตนเองได้อย่างเฉียบคมถูกต้องเหมาะสม
เมกาบางนา เนรมิตโลกแห่งจินตนาการ ต้อนรับวันเด็ก ในงาน "MEGA KIDS WORLD 2026 : THE FUNOPOLY LAND เติมพลังความสนุก"
สสวท. ชวนดูหนังจุดประกายความคิด "งานสีเขียว (Green Jobs)" ที่ศูนย์วิทย์ใกล้บ้าน หนังดี กิจกรรมสร้างสรรค์ ชมฟรี!
สสส. สานพลังชุมชนนิเวศสื่อสุขภาวะศพด.บ้านตันหยงโป ใช้สื่อสร้างสรรค์ สร้างทักษะชีวิตเด็กปฐมวัย"
TECHLEAD ส่งต่อพลังงานสะอาด สร้าง "ต้นทุนของโอกาส" สนับสนุนโรงพยาบาลและโรงเรียนในจังหวัดชลบุรี
ธนาคารกรุงเทพ สานต่อปีที่ 17 มอบหนังสือให้ 400 โรงเรียนทั่วประเทศ ชูแคมเปญ "นิทานปั้นปัญญา เสริมทักษะ พัฒนา EF" สร้างรากฐานเยาวชนไทยในยุคดิจิทัล
ซีเอ็ด เปิดพื้นที่ "SE-ED Playground & Learning Oasis" ชวนคนรุ่นใหม่มาสนุก สร้างสรรค์ และเติมแรงบันดาลใจ ณ หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร
เจแอนด์ที เอ็กซ์เพรส จับมือ อีจัน เดินหน้าโครงการ "ของขวัญห้าพันชิ้น" สนับสนุนโอกาสทางการเรียนรู้แก่เด็กและเยาวชนไทย
ม.ศรีปทุม เดินหน้ามหาวิทยาลัยเพื่อสังคม จัด "ศรีปทุม ส่งสุข สู่ชุมชน #2" เปลี่ยนพื้นที่รอบรั้วมหาวิทยาลัยเป็นพื้นที่แห่งรอยยิ้ม การเรียนรู้ และการเติบโตร่วมกันอย่างยั่งยืน
เปิดอ่านฟรี! นิตยสาร สสวท. ฉบับใหม่ล่าสุด รวมองค์ความรู้ STEM นวัตกรรมการสอน และการรับมือวิกฤตภูมิอากาศไทย