จังหวัดพิจิตร ก้าวสู่ต้นแบบระดับโลก หวังกำจัดไวรัสตับอักเสบบี และซี ผ่าน "พิจิตร โมเดล" เพื่อ "อุดรอยรั่ว" ยกระดับการดูแลผู้ป่วยโรคตับ

จังหวัดพิจิตร เปิดตัว โครงการขับเคลื่อนการกำจัด โรคไวรัสตับอักเสบ บี และซี หรือ "พิจิตรโมเดล" อย่างเป็นทางการ ในฐานะโครงการสาธารณสุขสำคัญ ที่ถูกวางให้เป็นต้นแบบระดับประเทศของไทย และมีศักยภาพในการเป็นต้นแบบระดับโลกด้านปฏิบัติการ พลิกโฉมระบบสาธารณสุข สู่เป้าหมายพิจิตรปลอดไวรัสตับอักเสบบี (HBV) และซี (HCV)

โครงการฯ ได้รับการประกาศโดย ภาคีความร่วมมือเพื่อการกำจัดโรคตับอักเสบสากล (Coalition for Global Hepatitis Elimination) ภายใต้การนำของ The Task Force for Global Health และมูลนิธิตับแห่งประเทศไทย ร่วมกับสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดพิจิตร กระทรวงสาธารณสุข องค์การเภสัชกรรม (GPO) และ โรช ไดแอกโนสติกส์ ในฐานะพันธมิตรเชิงกลยุทธ์สำคัญ โดยโครงการ มีเป้าหมายตรวจคัดกรองประชาชนจังหวัดพิจิตรที่เกิดก่อนปี 2535 ทั้งหมด 238,716 คน ภายในปี 2571 พร้อมผลักดันให้ผู้ที่ตรวจพบเชื้อทุกคนสามารถเข้าถึงการรักษาและได้รับการดูแลอย่างต่อเนื่อง โดยไม่หลุดออก จากระบบสาธารณสุข

มะเร็งตับและท่อน้ำดี เป็นสาเหตุการเสียชีวิตจากโรคมะเร็งอันดับหนึ่งของชายไทย และเป็นมะเร็งที่คร่าชีวิตประชากร มากที่สุดเป็นอันดับต้น ๆ ในจังหวัดพิจิตร โดยสาเหตุสำคัญส่วนใหญ่เกิดจากการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบีหรือซีเรื้อรัง รวมถึงการติดเชื้อพยาธิใบไม้ในตับจากการกินปลาน้ำจืดดิบ ซึ่งโรคเหล่านี้มักดำเนินไปอย่างเงียบ ๆ นานหลายสิบปี โดยไม่แสดงอาการในระยะแรก

"อุดรอยรั่ว" แนวทางยกระดับการส่งต่อผู้ป่วยเข้าสู่ระบบการรักษา

หัวใจสำคัญของพิจิตรโมเดล คือความมุ่งมั่นที่จะ "อุดรอยรั่ว" ในเส้นทางการดูแลผู้ป่วย ตั้งแต่ขั้นตอนการคัดกรองไปจนถึงการเริ่มต้นรักษา ปัจจุบัน ในประเทศไทย มีผู้ที่ตรวจพบเชื้อไวรัสตับอักเสบบีเพียงประมาณครึ่งหนึ่งเท่านั้น ที่สามารถเข้าสู่กระบวนการรักษาหลังได้รับการวินิจฉัย ซึ่งสะท้อนถึงช่องว่างสำคัญของระบบสาธารณสุขที่โครงการนี้มุ่งเข้ามาแก้ไข โดยความร่วมมือดังกล่าวเป็นส่วนหนึ่งของศูนย์วิจัยเชิงปฏิบัติการด้านไวรัสตับอักเสบบี (COR-HEPB) ภายใต้ภาคีเครือข่ายเพื่อการกำจัดไวรัสตับอักเสบโลก

พิจิตรโมเดลได้นำแนวทางการส่งต่อผู้ป่วยเข้าสู่ระบบการรักษาแบบลดขั้นตอนขององค์การอนามัยโลกปี 2024 (WHO 2024 Simplified Linkage to Care guidelines) มาใช้ควบคู่กับระบบข้อมูลสุขภาพดิจิทัล Thai-B เพื่อให้มั่นใจว่าผู้ป่วยทุกราย ที่มีผลตรวจเป็นบวกจะได้รับการวินิจฉัย ประเมินอาการ และเริ่มต้นการรักษาอย่างทันท่วงที นอกจากนี้ การนำเกณฑ์ประเมินความจำเป็นในการรักษาที่เรียบง่ายอย่างดัชนี APRI (ค่าอัตราส่วนระหว่างเอนไซม์ AST กับเกล็ดเลือด) มาใช้ช่วยให้แพทย์สามารถเริ่มให้ยาต้านไวรัส ได้อย่างมีประสิทธิภาพ และลดระยะเวลาตั้งแต่การคัดกรองไปจนถึงการรักษาให้สั้นลง

"ในทุกขั้นตอนของกระบวนการรักษาแบบเดิม เราสูญเสียผู้ป่วยระหว่างทางอยู่เสมอ 'พิจิตรโมเดล' จึงถูกออกแบบมาเพื่อปิดทุกช่องว่าง ตั้งแต่การตรวจคัดกรองด้วยการเจาะเลือดปลายนิ้วที่หน่วยบริการ สาธารณสุขระดับตำบล ไปจนถึงการติดตามดูแลระยะยาวตลอดชีวิต เพื่อให้มั่นใจว่าไม่มีผู้ป่วยที่ต้องการ การรักษาถูกทิ้งไว้ข้างหลัง" ศ.นพ.ทวีศักดิ์ แทนวันดี เลขาธิการ มูลนิธิตับแห่งประเทศไทย กล่าว

การรักษาไวรัสตับอักเสบ คือการป้องกันมะเร็งตับ

ไวรัสตับอักเสบบีเรื้อรังถือเป็น "ภัยเงียบ" ที่อยู่เบื้องหลังวิกฤตมะเร็งตับของประเทศไทย โดยผู้ป่วยส่วนใหญ่มักไม่แสดงอาการ จนกระทั่งโรคลุกลามไปสู่ภาวะตับแข็งหรือมะเร็งตับ และหลายคนเพิ่งทราบว่าติดเชื้อเมื่อสายเกินไปแล้ว อย่างไรก็ตาม ข้อมูลทางการแพทย์ยืนยันอย่างชัดเจนว่า การรักษาด้วยยาต้านไวรัสอย่างต่อเนื่องในผู้ป่วยไวรัสตับอักเสบบีเรื้อรัง สามารถลดความเสี่ยงในการเกิดมะเร็งตับได้สูงสุดถึงร้อยละ 80 ขณะที่ไวรัสตับอักเสบซี สามารถรักษาให้หายขาดได้ด้วยยารับประทานภายในระยะเวลา 12 สัปดาห์ โดยมีอัตราความสำเร็จสูงถึงร้อยละ 99.8 ซึ่งปัจจุบันผลิตในประเทศโดยองค์การเภสัชกรรม และหากผู้ป่วยได้รับการรักษาก่อนเกิดภาวะตับแข็ง ก็สามารถป้องกันการเกิดมะเร็งตับได้อย่างมีประสิทธิภาพ

"ผู้ป่วยความดันโลหิตสูงต้องรับประทานยาอย่างต่อเนื่องตลอดชีวิตเพื่อป้องกันโรคหลอดเลือดสมอง เช่นเดียวกับผู้ป่วยไวรัสตับอักเสบบีเรื้อรังที่รับประทานยาเพียงวันละ 1 เม็ดเพื่อป้องกันมะเร็งตับ ซึ่งผลลัพธ์ด้านการยืดอายุและการรอดชีวิตนั้นมีนัยสำคัญอย่างมาก การรักษาไวรัสตับอักเสบ จึงถือเป็นแนวทางสำคัญในการป้องกันมะเร็งตับ อย่างแท้จริง" ศ.นพ.ทวีศักดิ์ แทนวันดี กล่าว

พิจิตรโมเดล: ต้นแบบระดับโลก ที่เกิดจากความร่วมมือของคนในพื้นที่

หัวใจสำคัญที่ทำให้ "พิจิตรโมเดล" โดดเด่นและแตกต่าง ไม่ใช่เรื่องของเทคโนโลยีหรือเม็ดเงินงบประมาณ หากแต่คือ "บุคลากร" ในพื้นที่ ความสำเร็จของโครงการนี้ขับเคลื่อนด้วยเครือข่ายด่านหน้าอย่าง อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) พยาบาลชุมชน เจ้าหน้าที่สาธารณสุขระดับตำบล ทีมโรงพยาบาลชุมชน ตลอดจน แพทย์ผู้เชี่ยวชาญระดับจังหวัด ที่ร่วมมือกันเป็นกลไกสำคัญในการดูแล และติดตามผู้ป่วยทุกรายอย่างต่อเนื่อง

"จังหวัดพิจิตร กำลังสร้างความเปลี่ยนแปลงในระดับโลก ปัจจุบัน มีประชากรทั่วโลกกว่า 250 ล้านคน ที่ต้องใช้ชีวิตอยู่กับเชื้อไวรัสตับอักเสบบี โดยส่วนใหญ่ยังไม่ได้รับการวินิจฉัย และมีความเสี่ยงต่อการพัฒนา ไปสู่โรคมะเร็งตับ โครงการวิจัยเชิงปฏิบัติการที่ทดสอบโมเดลการดูแลรักษาที่เรียบง่าย แต่สามารถขยายผล ได้จริงแบบนี้ มีอยู่น้อยมากในโลก บทเรียนที่เราได้เรียนรู้จากพิจิตรโมเดล จะช่วยรักษาชีวิตผู้คนในทุกๆ ประเทศที่กำลังขับเคลื่อนไปสู่เป้าหมายขององค์การอนามัยโลก (WHO) ในการกำจัดไวรัสตับอักเสบให้หมดไปภายในปี 2030" ดร. จอห์น วาร์ด ผู้อำนวยการภาคีเครือข่ายเพื่อการกำจัดไวรัสตับอักเสบโลก ภายใต้องค์กร Task Force for Global Health กล่าว

โรช ไดแอกโนสติกส์: ร่วมยกระดับการคัดกรองผ่านการสนับสนุนเชิงยุทธศาสตร์

ในฐานะพันธมิตรเชิงยุทธศาสตร์สำคัญ บริษัท โรช ไดแอกโนสติกส์ ได้เข้ามาสนับสนุนด้านการตรวจวินิจฉัย เพื่อขับเคลื่อนการคัดกรองเชิงรุกในจังหวัดพิจิตร ซึ่งรวมถึงการสนับสนุนน้ำยาตรวจสำหรับการตรวจหาปริมาณไวรัส (HBV Viral Load) การตรวจปริมาณโปรตีนผิวเปลือกของไวรัสตับอักเสบบี (Quantitative HBsAg) และตัวบ่งชี้ทางการวินิจฉัยอื่นๆ ที่จำเป็นในชุดตรวจวินิจฉัยที่ครอบคลุมของโครงการฯ

แม้ว่าการตรวจวินิจฉัยบางรายการจะมีให้บริการอยู่แล้วในระบบสุขภาพตามปกติ แต่การสนับสนุนเชิงยุทธศาสตร์ จากโรชในครั้งนี้ ช่วยเพิ่มศักยภาพการเข้าถึงการตรวจสารบ่งชี้ขั้นสูง เช่น การตรวจปริมาณไวรัสและการตรวจ ปริมาณโปรตีนผิวเปลือกของไวรัสในระดับท้องถิ่น ซึ่งช่วยลดข้อจำกัดสำคัญในการวินิจฉัยที่แม่นยำ และการตัดสินใจรักษาที่ทันท่วงที ส่งผลให้พิจิตรโมเดลสามารถดำเนินงานได้อย่างรวดเร็วและครอบคลุม กลุ่มเป้าหมายในพื้นที่กว่า 238,000 ราย ภายในปี 2028

"ที่โรช ไดแอกโนสติกส์ เราเชื่อว่านวัตกรรมที่แท้จริงไม่ใช่เพียงแค่การพัฒนาเทคโนโลยีที่ล้ำสมัย แต่คือการสร้างหลักประกันว่าเทคโนโลยีนั้นจะเข้าถึงชุมชนที่ต้องการมากที่สุด เราภูมิใจเป็นอย่างยิ่ง ที่ได้ทำหน้าที่เป็นพันธมิตรเชิงยุทธศาสตร์ในโครงการพิจิตรโมเดล โดยทำงานร่วมกับพันธมิตรในภาคส่วนต่างๆ เพื่อสร้างระบบการตรวจวินิจฉัยที่ไร้รอยต่อ และสามารถขยายผลได้จริง การเพิ่มโอกาสการเข้าถึงการตรวจสารบ่งชี้ที่ สำคัญในระดับท้องถิ่นนี้ ถือเป็นการช่วยลดช่องว่างเชิงระบบ ช่วยให้ผู้ป่วยได้รับการตรวจพบตั้งแต่ระยะเริ่มต้น และท้ายที่สุดคือการช่วยผลักดันให้โรคมะเร็งตับเป็นโรคที่สามารถป้องกันได้มากยิ่งขึ้น" คุณมิไฮ อิรีเมสซู กรรมการผู้จัดการ บริษัท โรช ไดแอกโนสติกส์ (ประเทศไทย) จำกัด กล่าว

ขณะนี้ "พิจิตรโมเดล" กำลังเดินหน้าอย่างเต็มตัวในโรงพยาบาลทั้ง 12 แห่ง รวมถึงโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) ทุกอำเภอทั่วจังหวัดพิจิตร โดยการตรวจคัดกรองและการรักษาได้รับความคุ้มครองตามสิทธิการรักษา โดยไม่มีค่าใช้จ่ายสำหรับผู้ป่วย หากคุณเป็นผู้ที่เกิดก่อนปี พ.ศ. 2535 (ค.ศ. 1992) ขอเชิญเข้าร่วมโครงการพิจิตรโมเดล "ตรวจฟรี รักษาฟรี" ร่วมปกป้องตับของคุณในวันนี้ เพื่ออนาคตที่ดีในวันข้างหน้า สำหรับผู้ที่มีประวัติคนในครอบครัวป่วยเป็นมะเร็งตับ ตับแข็ง หรือไวรัสตับอักเสบ สามารถเข้ารับการตรวจคัดกรองได้ โดยไม่จำกัดปีเกิด

ลิงค์วีดีโอ:

https://youtu.be/ARzwBlmH2J4

https://youtu.be/p3NqbAABa78

• ข่าวโรคไวรัสตับอักเสบ บี
• ข่าวโรช ไดแอกโนสติกส์
• ข่าวไวรัสตับอักเสบบี
• ข่าวแห่งประเทศไทย
• ข่าวความร่วมมือ