หากพูดถึงสมุนไพรที่นิยมใช้สำหรับอาการปวดเมื่อย ฟกช้ำ หรือเคล็ดขัดยอก “ไพล” น่าจะเป็นชื่อที่หลายคนคุ้นเคยกันดี โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์อย่างน้ำมันไพลและครีมไพลที่พบเห็นได้ทั่วไป สำหรับคนที่กำลังสงสัยว่า น้ํามันไพล มีสรรพคุณอะไรบ้าง คำตอบไม่ได้มีเพียงเรื่องการทาหรือนวดเพื่อบรรเทาอาการเมื่อยล้าเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับสารสำคัญในไพล รูปแบบการนำไปใช้ และข้อมูลการศึกษาที่ช่วยให้เข้าใจสมุนไพรชนิดนี้ได้รอบด้านมากขึ้น
ปัจจุบันการศึกษาข้อมูลเกี่ยวกับสมุนไพรทำได้สะดวกขึ้นผ่านแหล่งข้อมูลออนไลน์อย่าง CosmeHerb ซึ่งรวบรวมข้อมูลสมุนไพรเพื่อการใช้ประโยชน์ทางเครื่องสำอางและผลิตภัณฑ์สมุนไพรสำหรับใช้ภายนอก โดยมีเป้าหมายเพื่อสนับสนุนการนำสมุนไพรไทยไปใช้ประโยชน์อย่างมีประสิทธิภาพและมีมาตรฐานด้วยวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม
สำหรับไพลเองก็มีข้อมูลตั้งแต่ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ สารสำคัญ การใช้ตามตำรายาไทย ไปจนถึงข้อมูลการศึกษาทางคลินิก จึงช่วยให้เราเข้าใจสมุนไพรใกล้ตัวชนิดนี้ได้มากกว่าการรู้จักในรูปแบบน้ำมันสำหรับทาหรือนวดเพียงอย่างเดียว
ทำความรู้จักไพล สมุนไพรที่อยู่คู่กับคนไทยมานาน
ไพลมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Zingiber montanum (Koenig) Link ex Dietr. จัดอยู่ในวงศ์ ZINGIBERACEAE เช่นเดียวกับขิงและข่า เป็นไม้ล้มลุกที่มีเหง้าอยู่ใต้ดิน โดยเหง้ามีเปลือกด้านนอกสีน้ำตาลแกมเหลือง เนื้อด้านในมีสีเหลืองแกมเขียวและมีกลิ่นเฉพาะตัว
ในแต่ละพื้นที่ยังอาจรู้จักไพลในชื่อที่แตกต่างกัน เช่น ปูลอย ปูเลย มิ้นสะล่าง หรือว่านไฟ ส่วนที่นิยมนำมาใช้คือเหง้าและน้ำมันที่ได้จากเหง้า ตามข้อมูลตำรายาไทยที่ CosmeHerb รวบรวมไว้ เหง้าไพลมีการใช้สำหรับอาการฟกช้ำ ปวด บวม อักเสบ และเคล็ดขัดยอก รวมถึงการใช้ในลักษณะอื่นตามภูมิปัญญาดั้งเดิม
ด้วยคุณสมบัติและรูปแบบการใช้ดังกล่าว ไพลจึงถูกนำไปพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ใช้ภายนอกหลายรูปแบบ โดยน้ำมันไพลเป็นหนึ่งในรูปแบบที่คนทั่วไปคุ้นเคยมากที่สุด
น้ำมันไพลได้มาจากอะไร
เมื่อพูดถึงน้ำมันไพล หลายคนอาจเข้าใจว่าเป็นน้ำมันที่ได้จากไพลเพียงอย่างเดียว แต่ผลิตภัณฑ์หรือตำรับน้ำมันไพลสามารถมีส่วนประกอบและกระบวนการผลิตแตกต่างกันได้
ข้อมูลจาก CosmeHerb ระบุถึงการนำเหง้าไพลมาเตรียมใช้ภายนอกได้หลายวิธี รวมถึงการเตรียมน้ำมันจากไพลด้วยการให้ความร้อน และยังมีสูตรตำรับที่ใช้ไพลร่วมกับสมุนไพรและส่วนประกอบอื่น เช่น ขมิ้นชัน กานพลู เมนทอล พิมเสน และการบูร
ดังนั้น หากซื้อผลิตภัณฑ์น้ำมันไพลสำเร็จรูป ควรอ่านฉลากและส่วนประกอบของผลิตภัณฑ์นั้นโดยตรง ไม่ควรสรุปว่าน้ำมันไพลทุกขวดจะมีสูตรหรือความเข้มข้นเหมือนกัน
สรรพคุณของน้ำมันไพลที่นิยมกล่าวถึง
การใช้ไพลและผลิตภัณฑ์จากไพลสำหรับบรรเทาอาการที่เกี่ยวข้องกับกล้ามเนื้อและการบาดเจ็บเล็กน้อยจากการใช้งานร่างกาย
การใช้ที่พบได้ ได้แก่
- ช่วยบรรเทาอาการปวดเมื่อย โดยผลิตภัณฑ์น้ำมันไพลสำหรับใช้ภายนอกสามารถใช้ทาและถูเบา ๆ บริเวณที่มีอาการ
- ช่วยบรรเทาอาการปวดและบวมจากกล้ามเนื้ออักเสบ ซึ่งเป็นหนึ่งในข้อบ่งใช้ที่ระบุไว้ในข้อมูลของ CosmeHerb
- ใช้กับอาการเคล็ดหรือยอก ซึ่งเป็นการใช้ไพลที่พบได้ทั้งในภูมิปัญญาดั้งเดิมและผลิตภัณฑ์สมุนไพรสำหรับใช้ภายนอก
- ช่วยบรรเทาอาการฟกช้ำ ไพลเป็นสมุนไพรที่ใช้กับอาการฟกช้ำและบวมมาอย่างยาวนาน
ข้อมูลของ CosmeHerb ยังกล่าวถึงการศึกษาทางคลินิกเกี่ยวกับครีมที่มีน้ำมันไพลเป็นส่วนประกอบ ทั้งในผู้ที่มีอาการข้อเท้าแพลงและการศึกษาการระบมของกล้ามเนื้อหลังออกกำลังกาย อย่างไรก็ตาม ผลจากงานวิจัยในสูตรและความเข้มข้นที่กำหนดไม่ควรถูกนำไปเหมารวมกับผลิตภัณฑ์น้ำมันไพลทุกชนิดในท้องตลาด
สารสำคัญในไพลที่น่าสนใจ
คุณสมบัติของไพลมีความเกี่ยวข้องกับสารหลายกลุ่มที่พบภายในเหง้า เช่นน้ำมันหอมระเหย รวมถึงสารในกลุ่มฟีนิลบิวทินอยด์และเคอร์คูมินอยด์ ซึ่งเป็นกลุ่มสารที่ได้รับความสนใจในการศึกษาคุณสมบัติของไพล
การมีข้อมูลเกี่ยวกับสารสำคัญช่วยให้การศึกษาสมุนไพรมีความละเอียดมากขึ้น เพราะแทนที่จะพิจารณาเพียงการใช้ตามภูมิปัญญา นักวิจัยและนักพัฒนาผลิตภัณฑ์สามารถศึกษาต่อได้ว่าสารใดอาจมีส่วนเกี่ยวข้องกับคุณสมบัติที่ต้องการ และควรพัฒนาสูตรหรือกระบวนการผลิตในลักษณะใด
อย่างไรก็ตาม การพบสารสำคัญในวัตถุดิบไม่ได้หมายความว่าผลิตภัณฑ์ทุกชนิดที่มีไพลเป็นส่วนประกอบจะให้ผลเหมือนกัน เพราะยังขึ้นอยู่กับปริมาณสารสำคัญ วิธีสกัด สูตรผลิตภัณฑ์ และวิธีการใช้งานด้วย
จากสมุนไพรพื้นบ้านสู่ผลิตภัณฑ์ที่ใช้งานสะดวกขึ้น
ในอดีต การใช้ไพลอาจเริ่มจากการนำเหง้าสดมาฝานหรือเตรียมเป็นตำรับสำหรับใช้ภายนอก แต่ในปัจจุบันมีการพัฒนาให้อยู่ในรูปแบบที่ใช้งานสะดวกมากขึ้น เช่น น้ำมันไพล ครีมไพล บาล์ม และผลิตภัณฑ์สำหรับนวดหรือทาภายนอก
การพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปช่วยลดขั้นตอนการเตรียมสมุนไพรด้วยตนเอง แต่ผู้บริโภคก็ควรพิจารณารายละเอียดบนฉลากควบคู่กันไป ทั้งส่วนประกอบ วิธีใช้ คำเตือน เลขทะเบียนหรือข้อมูลการจดแจ้งที่เกี่ยวข้องกับประเภทผลิตภัณฑ์ รวมถึงเลือกซื้อจากแหล่งที่น่าเชื่อถือ
โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์ที่มีส่วนประกอบหลายชนิด ผู้ที่เคยมีประวัติแพ้ส่วนผสมบางอย่างควรตรวจสอบรายการส่วนประกอบก่อนใช้งานเสมอ
ข้อควรรู้ก่อนใช้น้ำมันไพล
แม้จะเป็นผลิตภัณฑ์จากสมุนไพร แต่ไม่ได้หมายความว่าสามารถใช้ได้โดยไม่มีข้อควรระวัง เช่นไม่ควรทาบริเวณขอบตาและเนื้อเยื่ออ่อน รวมถึงไม่ควรใช้กับผิวหนังที่มีบาดแผลหรือแผลเปิด และอาจเกิดการระคายเคืองผิวหนังในผู้ใช้บางรายได้
ก่อนใช้ผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปจึงควรปฏิบัติตามวิธีใช้และคำเตือนบนฉลากของผลิตภัณฑ์นั้นเป็นหลัก หากใช้แล้วเกิดผื่น แสบ คัน หรือมีอาการผิดปกติ ควรหยุดใช้
ส่วนอาการปวด บวม หรือฟกช้ำที่รุนแรง ไม่ดีขึ้น หรือเกิดจากอุบัติเหตุที่อาจมีการบาดเจ็บของกระดูกและข้อ ไม่ควรพึ่งการทาน้ำมันไพลเพียงอย่างเดียว แต่ควรเข้ารับการประเมินจากบุคลากรทางการแพทย์
CosmeHerb ช่วยให้ศึกษาสมุนไพรได้มากกว่าการรู้จักสรรพคุณ
หนึ่งในประโยชน์ของ CosmeHerb คือการทำให้ข้อมูลเกี่ยวกับสมุนไพรสามารถเข้าถึงและศึกษาต่อได้ง่ายขึ้น โดยไม่ได้หยุดอยู่เพียงคำอธิบายว่าสมุนไพรแต่ละชนิดใช้ทำอะไร
สำหรับข้อมูลเกี่ยวกับไพล หน้าเว็บไซต์รวบรวมทั้งชื่อวิทยาศาสตร์ ลักษณะของพืช ส่วนที่นำมาใช้ สารสำคัญ การใช้ตามตำรายาไทย ข้อบ่งใช้ ข้อควรระวัง ตลอดจนเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้องไว้ด้วยกัน
ในภาพรวม CosmeHerb ถูกพัฒนาขึ้นเพื่อสนับสนุนการใช้ประโยชน์จากสมุนไพรในด้านเครื่องสำอางและผลิตภัณฑ์สมุนไพรสำหรับใช้ภายนอก จึงสามารถเป็นจุดเริ่มต้นสำหรับผู้ประกอบการ นักพัฒนาผลิตภัณฑ์ นักวิจัย หรือประชาชนที่ต้องการศึกษาข้อมูลสมุนไพรจากแหล่งที่รวบรวมข้อมูลอย่างเป็นระบบ
รู้จักน้ำมันไพลให้มากขึ้นก่อนเลือกใช้
น้ำมันไพลเป็นอีกหนึ่งตัวอย่างของการนำสมุนไพรที่คนไทยคุ้นเคยมาพัฒนาให้อยู่ในรูปแบบที่สะดวกต่อการใช้งาน โดยมีการนำมาใช้ภายนอกเพื่อช่วยบรรเทาอาการปวดเมื่อย ปวดบวม เคล็ดยอก และฟกช้ำตามข้อมูลที่มีการรวบรวมไว้
อย่างไรก็ตาม การเลือกใช้ผลิตภัณฑ์สมุนไพรควรพิจารณาทั้งคุณสมบัติ ส่วนประกอบ วิธีใช้ และข้อควรระวังควบคู่กัน การศึกษาข้อมูลก่อนใช้งานจึงช่วยให้เข้าใจสมุนไพรได้รอบด้านขึ้น และทำให้คำว่า “สรรพคุณของไพล” ไม่ได้หยุดอยู่เพียงความรู้ที่บอกต่อกันมา แต่สามารถศึกษาต่อจากข้อมูลและแหล่งอ้างอิงที่เกี่ยวข้องได้